|
Allt nýtt nema jarmið
- Til baka
í afurðahornið -
Það er í raun hægt að segja að allt hafi
verið nýtt af kindinni fyrr á öldum nema klaufirnar, gorið og
jarmið. Hér verða tekin örfá dæmi um það hvernig afurðir innan úr
kindinni voru nýttar.
Garnirnar
Garnirnar voru notaðar til að
spá í veður
og fyrir fólki. Þessi spádómslist er stunduð enn í dag, þótt fáir
kunni kúnstirnar. Garnir voru líka þurrkaðar og notaðar í fiðlu- og
hörpustrengi og líka sem rokksnúrur og umbúðir utan um bjúgu.
Lungun
Margir trúðu að lungu, steikt
eða soðin, og síðan étin á
tóman maga væru óbrigðult ráð
móti áfengissýki. Víða voru lungun hökkuð og troðið ásamt mör í
langa, þetta var síðan reykt og kallað grjúpán. Hætt var að borða
lungu vegna mæðiveikinnar.
Hlandblaðran
Blaðra úr hrútum var notuð til að
spá
fyrir
veðri og úr henni voru líka búnar til smáskjóður. Stundum var hún
þurrkuð og gerð að leikfangi.
Miltað
Miltað var helst nýtt til
veðurspár
og þótti ekki síðra en garnirnar við þá iðju, þó svo að enn færri
kynnu listina.
Lifrin
Lifrin þótti vera herramannsmatur og mörgum finnst svo enn í dag.
Lifrarpylsa
var búin til með því að troða hakkaðri lifur í vinstrina og sjóða.
Hjartað
Hjartað var étið og það er
gert enn í dag. Mörgum finnst vera
hjartað
besta kindakjötið.
Nýrun
Nýrun voru borðuð ný
og mörgum þóttu þau hið mesta hnossgæti.
Heilinn
Heilinn var notaður til matar og gerð úr honum
heilastappa.
Þetta hefur lagst af vegna sjúkdómahættu.
Langinn
Langinn var fylltur af vel þrifnum
ristilgörnum
og mör, þetta var sett í reyk og kallað sperðlar. Seinna voru
langarnir notaðir til að reykja í þeim hakkað kjöt.
Mörinn
Mör var og er mikið notaður í hvers
kyns matargerð, s.s. í slátur- og
bjúgnagerð.
Einnig voru tólgarkerti búin til úr bræddum mör.
Vömbin
Vömbin var jafnan saumuð utan um
slátur,
og margir gera það enn í dag. Margir eru hrifnir af því að éta
vömbina með slátrinu, enda er hún ágæt á bragðið.
Blóðið
Blóðið var og er nýtt til matar, m.a. í
blóðmör
sem er að miklu leyti búinn til úr blóði og blóðgraut sem
samanstendur af blóði, hveiti og vatni.
Pungar og júgur
Hrútspungar og kindajúgur voru
sett í súr og borðuð. Í dag eru hrútspungar á
boðstólum
á hverju þorrablóti og þykja sælgæti, en aðeins einstaka
sérvitringar á Ströndum borða júgur.
Endagörn og ristill
Endagörnin var nýtt þannig að hún var rist upp og skafin og síðan
saumuð
inn í þind ásamt lundunum sem eru neðan á hryggnum. Þessi baggi var
soðinn og settur í súr. Ristillinn var líka notaður í þessa bagga
sem heita lundabaggar. Þeir eru gerðir og borðaðir enn þann dag í
dag og þykja herramannsmatur.
Ruslabaggi
Stundum voru garnir,
milta, bris og ýmsir afgangar sett innan í þind og hún saumuð saman.
Síðan var bagginn soðinn. Þetta var kallað ruslabaggi og var
yfirleitt ætlaður hundum, en fólk brá stundum á það ráð að borða
ruslabaggann ef sultur svarf að.
|
