.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Fjárhús að fornu og nýju
- Til baka í fjárhúsahornið -

Eflaust eiga margir erfitt með að sjá fyrir sér sauðfjárbónda sem á ekkert fjárhús. Í dag myndi það vera saga til næsta bæjar. Þannig var því engu að síður farið um landnáms­mennina okkar, en þeir létu fé sitt ganga laust og gerðu lítið af því að byggja fjárhús. Það var oftast í góðu lagi enda var
Ísland mun gróðursælla og veður skaplegra fyrr á öldum.

Norðlenskt veðurfar réði því einmitt að farið var að byggja fjárhús á norðanverðu Íslandi mun fyrr heldur en á sunnanverðu landinu, en þar gekk fé laust langt fram eftir 18. öld. Árið 1776 gáfu stjórnvöld út tilskipun um fjárrækt. Í þessari tilskipun var forskrift um fjárhúsabyggingar, og sektir voru lagðar á bændur ef þeir fóru ekki eftir tilskipuninni. Þeir létu sér þó fátt um finnast og fóru sér hægt í uppbyggingu.

Eftir miðja 19.öld var fjárhúsakostur landsmanna víðast hvar farinn að batna. Mörg húsanna voru þó byggð af vanefnum, úr torfi og grjóti, því bændastétt þess tíma hafði ekki efni á dýru timbri. Þá voru fjárhúsin mjög mismunandi að gerð eftir landshlutum.

Á Suðurlandi voru fjárhúsin í raun beitarhús, dreifð um hagann og frekar lítil. Þau voru líka erfiðari í hirðingu því heyið þurfti að bera frá beitarhúsum sem oft voru langt í burtu. Þá voru sunnlensku fjárhúsin með lága veggi og mjög hátt og bratt þak vegna rigninganna. Annars staðar á landinu á þessum tíma voru húsin færri og stærri. Þar var annað lag á byggingunum, veggirnir voru mjög háir og ekki hlaðnir úr torfi heldur eintómu grjóti. Menn trúðu því nefnilega að ef andi fjárins næði að leika um torfveggina myndu þeir fljótlega grotna og fúna niður. Í þessum húsum var öll hirðing auðveldari, enda voru menn byrjaðir að byggja hlöðu við húsin.

Eins og allt annað hefur byggingalistin þróast og breyst og fjárhúsin með. Í dag eru fjárhús og hlöður úr mun endingarbetra efni en áður, steinsteypu, timbri og bárujárni. Þá eru flest húsin rúmgóð og mikil áhersla er lögð á að vel fari um kindurnar og fóðrið.

Félag áhugamanna um Sauðfjársetur á Ströndum - saudfjarsetur@strandir.is
© 2002 Sögusmiðjan - Síðan var síðast uppfærð febrúar 2008