.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Nokkrir þekktir hrútar
- Til baka í frægðarhornið -

Hrúturinn Hösmagi

Haft er fyrir satt að þegar Grettir sterki Ásmundarson, Illugi bróðir hans og þrællinn Glaumur höfðu verið 2 ár í Drangey höfðu þeir skorið flest allt sauðfé sem þar var. Einn hrútur var þó látinn lifa, hösmögóttur að lit og hyrndur mjög. Var hann spakur og elti þá um eyjuna og á kvöldin neri hann
hornum sínum við hurð skálans.

Hösmagi átti óbeinan þátt í dauða Grettis, því þeir bræður héldu að hrúturinn væri að berja húsið utan þegar óvinirnir voru komnir upp á eyjuna og voru að basla við að brjóta upp hurðina. Voru þeir því seinni til varna.

Svínavatns-Svartur

Einn frægra forystusauða er Svínavatns-Svartur, mósvartur sauður sem var fæddur 1875. Hann bjargaði stórum hópi leitarmanna úr stórhríð haustið 1884, þá níu vetra.

Hann gekk klukkutímum saman fyrir framan fjárhópinn og leitarflokkinn á móti hríðinni, en sneri við af og til þegar klakabrynjan framan í honum varð svo þykk að hann sá ekki til. Leitarmenn brutu brynjuna af og Svartur rölti fram fyrir hópinn aftur og leiddi hann í öruggt skjól.

Svartur var mósvartur að lit, ullarprúður með mikinn þelbrúsk í enni og þykkt vangaskegg. Hann var rífur á vöxt, krapphyrndur, mikilleitur og ófríður. Fas, svipmót og augnabragð bar með sér vitsmuni, rannsakandi og rólega skapgerð. Svartur var afburða forystusauður og vitskepna.

Svínavatns-Svartur lést háaldraður og fannst mönnum mikill sjónarsviptir að honum.

Hulduhrúturinn

Ef marka má þjóðsögur eru mislitar kindur komnar af hulduhrúti. Sá hrússi var bíldóttur og glæsilegur á velli. Hann kom að Náttfaravíkum í Þingeyjarsýslu þegar fengitími stóð sem hæst. Hrússi gaf sig að ám bóndans og um vorið gerðust þau undur að ærnar eignuðust mislit lömb. Fram að því hafði allt sauðfé hér á landi verið einlitt.

Bónda brá í brún, en hafði þó rænu á því að gefa litaafbrigðunum þau nöfn sem þekkjast enn í dag. Þetta fé, sem síðar dreifðist um allt land, reyndist einnig vera harðgerðara og með meira vit í kollinum en fólk átti að venjast. Þess vegna var það síðar kallað forystufé.

Móri í manninum

Í Gvendareyjum á Breiðafirði bjó lengi maður sem hét Þormóður. Hann var kraftaskáld og kunnáttumaður. Þormóður átti talsvert af fé og þar á meðal var mórauður forystusauður, sjö vetra. Móri hafði gengið á afrétti uppi á landi á hverju sumri og ætíð komið í fyrstu göngum. Þetta haust var gengið þrisvar eins og venja var til en ekki kom Móri í leitirnar.

Þormóður fann að ekki var allt með felldu um hvarf Móra og fór um haustið að messu að Staðarfelli. Þar spyr Þormóður hvort nokkur hafi orðið var við Móra og neita því allir. Þá kallaði einn maður: Honum hefur sjálfsagt verið stolið. Betur væri að allir þjófar hér væru flengdir og hengdir. Segir þá Þormóður stundarhátt: Jarmaðu nú Móri minn hvar sem þú ert.

Í sama bili kom feikilegur jarmur úr manni þeim sem mest hafði hallmælt þjófunum. Var eins og Móri ærðist og beljaði ofan í honum sem mest hann mætti. Varð maðurinn að gangast við því að hann væri sjálfur þjófurinn og hefði étið sviðin af Móra um morguninn.

Félag áhugamanna um Sauðfjársetur á Ströndum - saudfjarsetur@strandir.is
© 2002 Sögusmiðjan - Síðan var síðast uppfærð febrúar 2008