.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Um hrúta
- Til baka í kindahornið -

Það er flestum bændum kappsmál að eiga sem allra besta hrúta, enda liggur mikið við í ræktunar-starfinu. Einn góður hrútur getur breytt fjárstofninum á bænum mjög til hins betra. Á tímabili voru hrútasýningar ómissandi þáttur í lífi margra bænda. Á mörgum stöðum hafa þær nú verið lagðar niður, aðallega í varúðarskyni vegna smithættu.

Hrútasýningar

Fyrsta hrútasýningin sem vitað er um hér á landi fór fram árið 1879 í Eyjafirði. Búnaðarfélag Íslands sá um að skipuleggja sýningarnar og árið 1931 voru settar fastar reglur um sýningahaldið. Ráðunautar félagsins ferðuðust um landið og komu við á stöðum þar sem ákveðið hafði verið að hafa sýningu.

Í dag er algengt að ráðunautar fari á hvern bæ til að meta hrúta. Fullorðnir hrútar eru yfirleitt dæmdir eftir karlkyns afkvæmum á svokölluðum afkvæmasýningum á haustin. Við afkvæmamatið er notuð svokölluð ómsjá en í henni er skoðað vöðva- og fitulag á spjaldhrygg auk þess sem lömbin eru mæld á hefðbundinn hátt. Þetta er mikilvægt framþróun og hefur ásamt sæðingum hjálpað til við að gera íslenska fjárstofninn enn betri.

Hrúturinn veginn og metinn

Á hrútasýningar koma fagmenn og ráðunautar og dæma hvern hrút fyrir sig. Dómararnir mæla spjaldbreidd, lengdina á leggnum og brjóstmál. Áður fyrr var hæð á herðakambi mæld, sumir gera það enn í dag. Ullin er skoðuð, flest allir vöðvar þuklaðir og hrúturinn vigtaður. Hann er yfirleitt betri því
þyngri sem hann er, en þó má hrúturinn ekki vera með of mikinn kvið.
 

Blóðugur bardagi

Þegar hrútar koma út á vorin berjast þeir sem mest þeir mega. Þá er algengt að blóð renni úr höfðum og dæmi eru um að hrútar hafi legið rotaðir eftir langan slag. Einstaka sinnum hefur það meira að segja gerst að hrútar hafi verið stangaðir til bana. Það er þó fátítt, sem betur fer.

Þessa hegðun hrútanna er erfitt að skýra með óyggjandi hætti. Kannski er það gleðin sem fylgir nýfengnu frelsi sem fær þá til að bregða á leik. Það gæti líka verið að þeir séu ergilegir eftir langan vetur í fjárhúsunum og þurfi að fá útrás. Líklegast er þó að bardaginn sé þáttur í valdabaráttu. Þeir séu
að útkljá hver verði leiðtoginn yfir sumarið því hrútar eru vanir að halda hópinn.

Þjóðtrú tengd hrútum

Sumir notuðu lambhrúta frekar til ánna, þótt búmönnum þætti það ekki ráðlegt. Víða héldu menn að lömbin yrðu stærri undan lambhrútum en fullorðnum.

Ef bónda fæðast fleiri hrútar en gimbrar fyrsta búskaparárið verður sá mikill fjármaður.

Ef bóndi missir hrút fyrstan kinda á nýju ári, mun sá missa fleiri kindur það ár.

Félag áhugamanna um Sauðfjársetur á Ströndum - saudfjarsetur@strandir.is
© 2002 Sögusmiðjan - Síðan var síðast uppfærð febrúar 2008