.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Sauðfjárveikivarnir
- Til baka í kindahornið -

Þótt Strandalömb séu þekkt fyrir hreysti og heilbrigði er íslenska sauðkindin langt frá því að vera ónæm fyrir sjúkdómum af ýmsu tagi. Þeir hafa valdið miklum skaða í sauðfjárrækt víða um land og nokkrum sinnum hefur þurft að grípa til þess örþrifaráðs að skera niður stóran hluta af sauðfjáreign landsmanna.

Stórir faraldrar eins og fjárkláðinn á 18. og 19. öld vöktu bændur og yfirvöld til umhugsunar um margt sem betur mætti fara. Glögglega kom í ljós hversu mikilvæg sauðfjárræktin var fyrir þjóðarbúið, enda olli fyrri kláðinn miklu tjóni. 60% fjár í landinu var skorið niður og gríðarlegur skortur varð á mjólk, kjöti og ull.

Seinni kláðafaraldurinn varð til þess að settar voru upp varnarlínur á heiðum og í byggðum og varðmenn voru í skálum allt sumarið fram að göngum. Það fé sem kom af sýktum svæðum yfir varnar­línuna var lógað strax og tök voru á. Byrjað var að setja upp varnargirðingar árið 1937 til að vinna á mæðiveikinni sem þá herjaði á landið. Þær girðingar hafa síðan verið notaðar til að einangra og afmarka fjárskiptasvæði, en unnið hefur verið að því að fjarlægja þar undanfarin ár á vissum svæðum og stækka einangruð svæði - t.a.m. eru Vestfirðir allir í einu hólfi í dag.


Dýralækningar fyrr á öldum

Talsvert er vitað um þær aðferðir sem bændur notuðu til að vinna á sjúkdómum fyrr á öldum. Margar þeirra koma nútímafólki eflaust spánskt fyrir sjónir, t.d. var í katólskum sið einkum notað vígt vatn og fyrirbænir til lækninga, líklega með misjöfnum árangri.

Í galdrafári 17. aldar kenndu menn oft kukli óvinveittra nágranna um þá kvilla sem hrjáðu fé þeirra. Og það er ljóst að trúin spilaði stórt hlutverk í lækningum á mönnum og dýrum. Það sést vel á því að það ráð sem talið var best til að verjast bráðapest, sem stráfelldi kindur víða um land á 18. öld, var að setja róðukross úr tré undir taðhnaus sem settur var innan við þröskuld fjárhúsanna. Þá var ófært fyrir pestina þangað inn.

Sumir höfðu önnur ráð, eins og það sem Jónas á Hrafnagili lýsir í bók sinni um íslenska þjóðhætti: Þegar fjárdauði kemur í hús er heillaráð að taka hrútsvinstur, sjóða hana með víni og gefa sauðum í drykk; bjuggust menn þá við að faraldurinn hyrfi.

 

Félag áhugamanna um Sauðfjársetur á Ströndum - saudfjarsetur@strandir.is
© 2002 Sögusmiðjan - Síðan var síðast uppfærð febrúar 2008