.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Þrjár íslenskar uppfinningar
- Til baka í fjölbreytta hornið -

Hleypiklakkur

Það var ekki einfalt verk að koma heysátum upp á klyfbera og taka þær ofan, það var tveggja manna verk. Einn maður gat ekki sett upp sátu nema öðru megin í einu og þá snérist reiðingurinn út á hlið þegar maðurinn ætlaði að festa hinu megin. Að taka sáturnar af var líka óþægilegt nema fyrir tvo og það gat skapað vandamál þar sem fátt fólk var við störf. Oft mátti ekki sjá af nema einum unglingi til að fara með heylestina.

Snemma á 20. öld fundu menn upp á að búa til hleypiklakka. Þeir voru felldir ofan í klyfberana og voru þannig útbúnir að hver sem er gat losað baggana eða sáturnar af með því einu að kippa í spotta. Þetta snjallræði þekktist ekki neins staðar nema á Íslandi.

Orfhólkurinn

Orfhólkur er litli járnhólkurinn sem festir ljáinn og heldur honum við orfið. Í dag finnst öllum þessi litli hlutur vera sjálfsagður hluti af gömlu sláttarverkfærunum, en færri vita að það eru ekki nema 160 ár síðan byrjað var að brúka þennan einfalda hlut sem létti mönnum störfin.

Fram á miðja 19. öld notuðust menn við leðurólar sem voru bleyttar og síðan reyrðar utan um þjóið á ljánum og orfendann. Þegar ólin þornaði var ljárinn vel fastur en ef hún blotnaði aftur var voðinn vís og ljárinn gat losnað.

Ólarnar voru notaðar um alla Evrópu, en þegar uppfinningamaðurinn og presturinn Þórður Árnason í Landsveit fann upp orfhólkinn var þekkingin fljót í förum um land allt og leðurólarnar voru lagðar á hilluna.

Taðkvörnin

Seint á 19. öld fann maður að nafni Gísli Guðmundsson frá Ljótsstöðum í Skagafirði upp merkilegt tæki, sem síðar var notað um allt land. Þetta verkfæri kallast taðkvörn. Gísli fékk hugmyndina úr grein um ostagerð sem birtist í tímaritinu Andvara, en í henni var mynd af ostakvörn.

Taðkvörnin var notuð til að mala niður taðið áður en því var dreift á túnin. Áður höfðu menn notað kláru til að lemja taðið og merja í sundur eða jafnvel berar hendurnar og mulið skítinn niður á þúfnakollum. Taðkvörnin var því himnasending fyrir þreytta vinnumenn.
 

Félag áhugamanna um Sauðfjársetur á Ströndum - saudfjarsetur@strandir.is
© 2002 Sögusmiðjan - Síðan var síðast uppfærð febrúar 2008